SÖMÜRGECİLİK TARİHİ HAKKINDA KISACA

       

                                

         Bugün küresel ölçekte tanık olduğumuz ekonomik adaletsizliklerin, dilsel sınırların ve

         jeopolitik kırılma hatlarının arkasında yüzlerce yıllık bir hikaye yatıyor: Sömürgecilik                 sadece askeri işgaller serisi olarak değil; felsefi, hukuki ve küresel ekonomi olarak tüm             dünya etkilenmiştir.

Kolonizasyon: Antik dönemden beri var olan, nüfusun bir bölgeden başka bir bölgeye taşınması ve yeni yerleşim yerleri (koloniler) kurması sürecidir (Örn: Antik Yunan kolonileri).

Sömürgecilik (Kolonyalizm): Merkez devletin, ele geçirdiği coğrafyanın kaynaklarını, iş gücünü ve pazarını kendi metropolü lehine tek taraflı olarak sömürmesidir.

Emperyalizm: Sömürgeciliğin kapitalizmle birleşerek küresel bir sistem, ideoloji ve doğrudan/dolaylı bir hegemonya haline geldiği 19. yüzyıl sonrası üst aşamasıdır.

Erken Dönem ve Ticari Sömürgecilik (15. - 18. Yüzyıl)

Coğrafi Keşifler ile başlayan bu dönem, sömürgeciliğin "merkantilis" evresidir. Kitapta bu dönem şu sacayakları üzerinden incelenir:

İberya Tekeli (İspanya ve Portekiz): Tordesillas (1494) ve Saragossa (1529) Antlaşmaları ile dünyayı adeta ikiye bölen bu iki güç, Amerika'nın altın ve gümüşünü (Aztek ve İnka medeniyetlerini yıkarak) Avrupa'ya taşıdı.

Kuzey Avrupa'nın Yükselişi: İspanya ve Portekiz'in hantal devlet yapısına karşılık İngiltere, Hollanda ve Fransa sürece dahil oldu.

Şirketler Kolonyalizmi: Dönemin en özgün yapısı devlet destekli ticaret şirketleridir. İngiliz Doğu Hindistan Şirketi (EIC) ve Hollanda Doğu Hindistan Şirketi (VOC), kendi ordularına ve para basma yetkilerine sahip birer "şirket-devlet" olarak Hindistan ve Güneydoğu Asya'yı sömürgeleştirdi.

Plantasyon Ekonomisi ve Köle Ticareti: Amerika kıtasındaki devasa tütün, şeker kamışı ve pamuk tarlalarında çalıştırılmak üzere milyonlarca Afrikalı, "Üç Köşeli Ticaret" rotasıyla köleleştirildi.

 

                    

 

Sanayi Devrimi ve Yeni Emperyalizm (19. Yüzyıl)

yüzyıl, sömürgeciliğin nitelik değiştirdiği ve üretilen sanayi malları için "ham madde ve pazar" arayışının çılgınlığa dönüştüğü dönemdir.

Afrika Talanı (Scramble for Africa): 1880'lere kadar sadece kıyı hatları sömürülen Afrika, iç kısımlardaki yeraltı zenginlikleri nedeniyle Avrupalıların iştahını kabarttı.

1884-1885 Berlin Konferansı: Kitabın en önemli dönüm noktalarından biridir. Avrupalı devletler bu konferansta, Afrika'nın yerel halklarını ve etnik yapılarını tamamen yok sayarak kıtayı harita üzerinde cetvellerle paylaştılar.

Asya'da Hegemonya: İngiltere'nin Hindistan'ı doğrudan kraliyete bağlaması ("İngiliz Rajı") ve Çin'i Afyon Savaşları ile açık pazar haline getirmesi bu dönemin zirve noktalarıdır.

İdeolojik Altyapı ve Meşrulaştırma

 sömürgeciliğin sadece silahla değil, ciddi bir fikrî zeminle yürütüldüğünü vurgular:

Sosyal Darwinizm: "Güçlü olan ırkın hayatta kalması" fikri, beyaz ırkın diğer halkları sömürmesini sözde bilimsel bir kılıfa uydurdu.

Beyaz Adamın Yükü: Rudyard Kipling'in şiirinden mülhem bu kavram, Avrupalıların sömürgeciliği "barbar halkları medenileştirme, Hristiyanlaştırma ve onlara iyilik yapma" görevi olarak pazarlamasını ifade eder.

Sömürge Sisteminin Çöküşü (Dekolonizasyon)

II. Dünya Savaşı sonrasında, yıpranan Avrupa devletlerinin hegemonyası sarsıldı ve bağımsızlık hareketleri başladı.

Asya'da Hindistan (Gandhi ve Nehru öncülüğünde), Ortadoğu ve Kuzey Afrika'da (Cezayir'in Fransa'ya karşı kanlı bağımsızlık savaşı) sömürgeciliğe büyük darbeler vurdu.

1960 yılı, BM tarafından birçok Afrika ülkesinin bağımsızlığını kazanması nedeniyle "Afrika Yılı" kabul edildi.