ORTAÇAĞ YENİÇAĞ AVRUPA TARİHİ HAKKINDA KISACA

 

                            

Karanlıktan Aydınlığa: Ortaçağ ve Yeniçağ Tarihi

Dünya tarihi, insanlığın düşünce yapısını, sosyal düzen
ini ve coğrafi sınırlarını değiştiren büyük kırılma dönemlerine sahne olmuştur. Bu dönemlerin en dramatik ve dönüştürücü olanları hiç şüphesiz Ortaçağ ve onu takip eden Yeniçağdır.

1. ORTAÇAĞ AVRUPASI: Feodalizm ve Kilise Egemenliği (395 - 1453)

Ortaçağ, Genellikle Kavimler Göçü veya Roma İmparatorluğu'nun parçalanmasıyla başlayan ve İstanbul'un Fethi'ne kadar süren dönemi kapsar. Bu dönemin siyasi, ekonomik ve sosyolojik yapısını iki büyük unsur belirlemiştir:

Siyasi ve Ekonomik Düzen: Feodalizm (Derebeylik)

Merkezi krallıkların gücünü kaybetmesiyle ortaya çıkan, toprağa dayalı bir yönetim ve toplum biçimidir.

Senyör ve Vasal İlişkisi: Toprağın sahibi olan senyör (süzeren) ile ona sadakat yemini eden ve askeri destek sağlayan vasal arasında bir koruma-ithat ilişkisi kurulmuştur.

Kapalı Tarım Ekonomisi: Ticaret yollarının güvenliğini kaybetmesi nedeniyle ekonomik hayat "Malikane" adı verilen kendi kendine yeten yerel birimlere sıkışmıştır.

Sosyal Sınıflar: Toplum; Asiller (Savaşanlar), Din Adamları (Dua edenler) ve Serfler (Toprağa bağlı köylüler/Çalışanlar) olarak kesin çizgilerle ayrılmıştır.

Zihniyet Dünyası: Skolastik Düşünce ve Papalık

Ortaçağ Avrupası'nda Katolik Kilisesi sadece dini değil, siyasi ve entelektüel hayatı da tamamen domine etmiştir.

Aforoz ve Enterdi: Papa, kralları dinden çıkarabilir (aforoz) ya da bir ülkedeki tüm dini faaliyetleri durdurabilirdi (enterdi). Bu durum kiliseyi kralların da üstünde bir güç haline getirdi.

Skolastik Felsefe: Dogmatik, eleştiriye kapalı ve kaynağını tamamen dini metinlerden alan düşünce sistemidir. Bilim ve felsefe, dinin sınır çizdiği alanın dışına çıkamamıştır.

 

            

         2. GEÇİŞ DÖNEMİ: Ortaçağ'ı Bitiren Büyük Kırılmalar

Ortaçağ'ın katı yapısı, 14. ve 15. yüzyılda yaşanan bir dizi olayla sarsılmıştır:

Haçlı Seferleri: Doğu dünyasıyla tanışan Avrupalılar, pusula, barut ve kağıt gibi teknik buluşları Avrupa'ya taşımıştır.

Yüzyıl Savaşları ve Kara Ölüm (Veba): Nüfusun büyük kısmının kaybedilmesi feodal sistemi ekonomik olarak çökertmiştir.

Barutun Ateşli Silahlarda Kullanılması: Derebeylerin aşılmaz sanılan şatoları yıkılmış, merkezi krallıklar yeniden güç kazanmaya başlamıştır.

3. YENİÇAĞ AVRUPASI: Dönüşüm, Keşifler ve Akıl Çağı (1453 - 1789)

İstanbul'un Fethi ile başlayan Yeniçağ, Avrupa'nın kabuğunu kırdığı, sınırlarını aştığı ve kilise baskısından kurtularak "bireyi" ve "aklı" merkeze aldığı dönemdir.

Coğrafi Keşifler: Dünyanın Genişlemesi

 

Osmanlı'nın ticaret yollarını (İpek ve Baharat Yolu) kontrol etmesi üzerine Avrupalı denizciler yeni yollar aramaya koyuldu.

Sonuçları: Amerika kıtası keşfedildi, Ümit Burnu bulundu. Akdeniz limanları önemini kaybederken, Atlas Okyanusu limanları zenginleşti.

Merkantilizm: Toprağa dayalı zenginlik anlayışı yerini altın ve gümüş (değerli maden) sahipliğine bıraktı. Avrupa'da zenginleşen ve sanatı destekleyen bir Burjuva (kentli) sınıfı doğdu.

            

 

Rönesans: Yeniden Doğuş

yüzyılda İtalya'da başlayan, Antik Yunan ve Roma kültürünün yeniden incelenmesine dayanan edebiyat, sanat ve bilim akımıdır.

Hümanizm: Tanrı merkezli Ortaçağ dünyasından, insan merkezli bir dünya görüşüne geçilmiştir.

Sanat ve Bilim: Da Vinci, Michelangelo gibi isimler sanatta; Kopernik ve Galileo gibi isimler ise bilimde kilisenin evren modelini sarsmıştır. Matbaanın yaygınlaşması bilginin tekel olmasını engellemiştir.

Reform: Dinde Yenileşme

yüzyılda Almanya'da Martin Luther'in öncülüğünde Katolik Kilisesi'ne karşı başlatılan dinsel harekettir.

Sonuçları: Avrupa'da mezhep birliği bozuldu (Protestanlık, Kalvinizm, Anglikanizm doğdu). Kilisenin mallarına el konuldu ve eğitim kilisenin elinden alınarak laikleştirildi.