TARİH VE SOSYOLOJİ BAĞLANTISI

 

                

İki Bilimin Kesişim Kümesi Tarih ve Sosyoloji Bağlantısı

Geçmişi anlamadan bugünü açıklayabilir miyiz? Ya da bugünün toplumsal dinamiklerini kavramadan geçmişteki kırılmaları doğru yorumlayabilir miyiz? Bu iki disiplinin birbirinden ayrılamaz bir bütünün iki yarısıdır. 

Bir tarih öğrencisi ya da tarih meraklısı için sosyolojik bakış açısı kazanmak, kuru kronolojik bilgileri (savaşlar, antlaşmalar, hükümdarlar) canlı, yaşayan ve anlamlı bir toplumsal yapıya dönüştürmenin anahtarıdır.

Yöntemsel Akrabalık: Tarihsel Sosyoloji

Tarih ne yapar? Belirli bir zaman ve mekanda meydana gelmiş olan biricik (özgün) olayları belgelerle ortaya koyar (İdiografik yaklaşım).
Sosyoloji ne yapar? Bu olayların arkasındaki kuralları, benzerlikleri, toplumsal yasaları ve genel kalıpları bulmaya çalışır (Nomotetik yaklaşım).
Bağlantı: Sosyoloji, teorilerini test etmek ve toplumsal değişimin yönünü anlamak için tarihin sunduğu zengin laboratuvarı (arşivleri, yaşanmışlıkları) kullanmak zorundadır. Tarih ise olayları sadece tasvir etmekten kurtulup bir "neden-sonuç" ilişkisine oturtmak için sosyolojinin teorilerine (sınıf çatışması, kurumsallaşma, bürokrasi vb.) ihtiyaç duyar.

Sosyolojik Tahayyül (Düşünsel Yeti) ve Tarih

Sosyolog C. Wright Mills’in kavramsallaştırdığı Sosyolojik Tahayyüldür (Sosyolojik İmajenasyon).

Sosyolojik tahayyül; bireysel sorunlar ile geniş toplumsal ve tarihsel yapılar arasındaki bağlantıyı kurabilme yeteneğidir.
Örnek: Bugün işsiz kalan bir bireyin durumunu sadece onun tembelliğiyle değil, içinde yaşadığı dönemin küresel ekonomik krizleriyle ve kapitalizmin tarihsel gelişimiyle açıklamak sosyolojik tahayyüldür. Kitap, "İnsan hem tarihi şekillendirir hem de tarihsel koşullar tarafından şekillendirilir" diyerek bu iki disiplini tam merkezden bağlar.

                        

 

Kurucu Babaların Tarihsel Temelleri (Marx, Weber, Durkheim)

Sosyolojinin kurucu teorisyenlerinin neredeyse tamamı, aslında çok iyi birer tarih okuyucusudur. 

Karl Marx ve Tarihsel Materyalizm: Marx, sosyolojisini tamamen tarihsel evreler üzerine kurmuştur. Tarihi; ilkel topluluklar, köleci toplum (Eskiçağ), feodalizm (Ortaçağ) ve kapitalizm (Yeni/Yakınçağ) olarak sınıf çatışmaları üzerinden okur.

 

Max Weber ve Kapitalizmin Doğuşu: Weber, modern kapitalizmin neden başka bir yerde değil de Batı Avrupa'da doğduğunu anlamak için din tarihine inmiş ve Protestan Ahlakı ile kapitalizmin ruhu arasındaki tarihsel bağı sosyolojik bir teoriye dönüştürmüştür.

 

Émile Durkheim ve Dayanışma: Toplumların mekanik dayanışmadan (geleneksel/tarım toplumları) organik dayanışmaya (modern/sanayileşmiş toplumlar) geçişini, yani tarihsel dönüşümü sosyolojik birer evrim olarak inceler.

Toplumsal Değişme ve Kırılma Dönemleri

Sosyolojinin bağımsız bir bilim dalı olarak 19. yüzyılda doğmasının sebebi, tamamen tarihsel kırılmalardır.

Fransız İhtilali (Siyasi Kırılma) ve Sanayi Devrimi (Ekonomik Kırılma), geleneksel toplum yapısını yerle bir etmiştir.
İşte bu tarihsel altüst oluşun yarattığı intiharlar, göçler, işçi sınıfının doğuşu ve yabancılaşma gibi yeni toplumsal sorunları anlamlandırma çabası sosyolojiyi doğurmuştur. Yani sosyoloji, tarihin doğurduğu bir bilimdir.

Sosyoloji: çağdaş toplumların şimdisiyle ilgilenirken; tarih, geçmiş toplumların şimdisiyle ilgilenir. Ancak her iki bilim de insan eylemlerinin toplumsal bağlamını ve değişimini inceler. Tarihsel veriyi dışlayan bir sosyoloji köksüz, sosyolojik teoriyi dışlayan bir tarih ise gözlüksüzdür.