ESKİ MEZOPOTAMYA TARİHİ HAKKINDA KISACA

 

Mezopotamya, Yunanca mesos (orta) ve potamos (nehir) kelimelerinden türemiştir ve tam karşılığı "iki nehir arasındaki ülkedir. 

Mezopotamya sadece nehirlerin suladığı bir toprak parçası değil; hukukun, yazının, devlet aklının ve bilimin yapı taşlarının döşendiği insanlığın ortak hafızasıdır.

Tarihte ilk şehir devletlerinin kurulduğu, yazının bulunduğu ve ilk yazılı kanunların yapıldığı bu coğrafya, insanlık tarihinin en dinamik ve kurucu bölgesidir.

Mezopotamya, coğrafi özellikleri ve iklim şartları nedeniyle tarihsel olarak iki ana bölgeye ayrılır:

            

• Aşağı Mezopotamya (Sümer Bölgesi): Bağdat'ın güneyinden Basra Körfezi'ne kadar olan alandır. Bataklıkların kurutulması ve sulamalı tarımın başlamasıyla ilk büyük medeniyet bu düzlüklerde doğmuştur.

• Yukarı Mezopotamya (Asur Bölgesi): Bağdat'ın kuzeyinden başlayarak Güneydoğu Anadolu dağlarına kadar uzanan dağlık ve dalgalı arazidir. Tarımdan ziyade madencilik ve ticaretle ön plana çıkmıştır.

  Mezopotamya'nın Kurucu Gücü: Sümerler (MÖ 4000 - MÖ 2000)

  Mezopotamya medeniyetinin temel taşını Sümerler döşemiştir. Akraba toplulukların bir araya gelmesiyle oluşan bu kültür, insanlığa geri dönülemez yönler tayin etmiştir.

  • Siyasi Yapı: Sümerler tek bir merkezi krallıkla yönetilmemiş; Uruk, Ur, Lagaş, Nippur gibi bağımsız şehir devletleri (Nomos) halinde yaşamışlardır. Bu şehirlerin başında "En", "Ensi" veya "Lugal" adı verilen rahip-krallar bulunurdu.

  • Yazının İcadı (MÖ 3200): İnsanlık tarihinin kırılma noktası olan çivi yazısı, Uruk kentinde tapınak ekonomisinin (muhasebe ihtiyaçlarının) bir sonucu olarak bulunmuştur.

  • Zigguratlar: Şehrin merkezinde yer alan, hem tapınak hem rasathane (gözlemevi) hem de tahıl ambarı olarak kullanılan çok katlı kulelerdir.

  • Hukuk: Tarihin ilk yazılı kanunları Lagaş Kralı Urukagina tarafından yapılmıştır. Bu kanunlar daha çok borçların silinmesi ve sosyal adaleti sağlamaya yönelikti

                                 

                İlk İmparatorluk: Akadlar (MÖ 2350 - MÖ 2150)

                Sami kökenli bir halk olan Akadlar, Mezopotamya'nın siyasi yapısını kökten                                değiştirmiştir.

• Kral Sargon, Sümer şehir devletlerini tek bir çatı altında toplayarak tarihin ilk merkezi ve büyük imparatorluğunu kurmuştur.
  İlk düzenli ve sürekli ordu sistemini kurarak sınırlarını Anadolu içlerine kadar genişletmişlerdir.
  Sargon'un torunu Naram-Sin, kendisini "Dört İklimin Kralı" ilan etmiş ve Mezopotamya tarihinde kendini tanrılaştıran ilk kral olmuştur.

  Kanunlar ve Mimari: Babilliler (Amurrular)

  MÖ 2. binyılda sahneye çıkan Babilliler, özellikle I. Babil Hanedanlığı döneminde bölgeye hakim olmuşlardır.

  Hammurabi Kanunları: Kral Hammurabi, Sümer kanunlarından farklı olarak çok daha sert, kısas esaslı (göze göz, dişe diş) kanunlar hazırlamıştır. Bu kanunlar, gücünü tanrılardan alan mutlak krallık anlayışını pekiştirmiştir.
  II. Babil (Yeni Babil) Dönemi: Kral Nabukadnezar döneminde Babil, dünyanın en büyük kültür merkezi haline gelmiştir. Babil'in Asma Bahçeleri ve Babil Kulesi bu dönemin en bilinen şaheserleridir.

  Ticaret ve Askeri Deha: Asurlular

  Yukarı Mezopotamya'da (başkent Ninova) kurulan Asurlular, coğrafyalarının tarıma elverişsiz olması nedeniyle ticarete yönelmişlerdir.

  Asur Ticaret Kolonileri Çağı (MÖ 1950 - MÖ 1750): Asurlu tüccarlar, Kayseri yakınlarındaki Kültepe (Kaniş) başta olmak üzere Anadolu'da "Karum" adı verilen ticaret merkezleri kurmuşlardır. Bu ticaret sayesinde yazıyı Anadolu'ya taşıyarak Anadolu'nun tarihi çağlara girmesini sağlamışlardır.
  Askeri Güç: Tarihin en acımasız ve düzenli savaş makinelerinden birini kurarak, tarihteki ilk büyük dünya imparatorluklarından birini oluşturmuşlardır.
  Ninova Kütüphanesi: Kral Aşurbanipal, tarihin ilk büyük kütüphanesini kurarak binlerce çivi yazılı tableti burada toplamıştır. (Gılgamış Destanı bu sayede günümüze ulaşmıştır).

  Mezopotamya Bilim ve Kültür Mirası

  Matematik ve Astronomi: 60'lık sayı sistemini bulmuşlardır (Bugünkü 1 saatin 60 dakika olması, dairenin 360 derece olması Sümerlere dayanır).

   

  Ay ve Güneş tutulmalarını hesaplamış, burçları keşfetmişlerdir.
  Destanlar: Gılgamış Destanı, Yaratılış Destanı (Enuma Eliş) ve Tufan Hikayesi, dünya edebiyatının ilk yazılı başyapıtlarıdır.