ESKİ ANADOLU TARİHİ HAKKINDA KISACA

 

1. Yazı Öncesi Çağlar (Prehistorik Dönem)

Anadolu'da henüz yazının bulunmadığı, insanların taştan ve madenden aletler üreterek ilk yerleşimleri kurduğu dönemdir.

• Paleolitik (Eski Taş) Çağ: İnsanlığın ilk ve en uzun dönemi. Tüketici, avcı-toplayıcı yaşam hakimdir. Anadolu'daki en önemli merkezler: Antalya Karain, Beldibi ve Öküzini mağaraları.

• Neolitik (Yeni Taş) Çağ: İnsanlığın ilk kez üretime geçtiği, tarım yaptığı, hayvanları evcilleştirdiği ve köyler kurduğu yerleşik yaşam evresidir. Dünya tarihini değiştiren merkezler: Şanlıurfa Göbeklitepe, Konya Çatalhöyük ve Diyarbakır Çayönü.

• Kalkolitik (Bakır-Taş) Çağ: Taş aletlerin yanına madenin (bakırın) eklendiği, surlarla çevrili ilk kent devletlerinin ve toplumsal tabakalaşmanın filizlendiği geçiş dönemidir. Önemli merkezler: Burdur Hacılar, Malatya Arslantepe.

• 2. Tunç Çağları ve İlk Siyasi Yapılanmalar

  Maden teknolojisinin geliştiği, bakır ve kalayın karıştırılarak daha sert olan "tunç" metalinin üretildiği ve Anadolu'da ilk organize devletlerin kurulduğu dönemdir.

  • Erken Tunç Çağı (Alacahöyük ve Troya Dönemi): Anadolu'da irili ufaklı yerel beyliklerin kurulduğu, maden işçiliğinin (özellikle altın ve gümüş) zirve yaptığı dönemdir. Alacahöyük kral mezarları ve Troya I-V evreleri bu dönemin sembolüdür.

  • Orta Tunç Çağı (Asur Ticaret Kolonileri Çağı): Anadolu'nun yazı ile tanıştığı ve Tarih Çağları'na girdiği dönemdir. Mezopotamyalı Asurlu tüccarlar, Kayseri Kültepe (Kanesh) başta olmak üzere Anadolu'da Karum adı verilen pazar yerleri kurmuş ve çivi yazısını buraya taşımıştır.

  3. Anadolu'nun İlk Büyük İmparatorluğu: Hititler (Geç Tunç Çağı)

  MÖ 2. binyılda Anadolu'da ilk kez merkezi ve feodal bir imparatorluk kuran Hititler sahneye çıkar.

  • Hitit Eski Krallık ve İmparatorluk Dönemi: Başkentleri Hattuşa (Çorum) olan Hititler, askeri ve hukuki açıdan çok gelişmiş bir medeniyetti. Mısır ile imzaladıkları Kadeş Antlaşması, tarihin ilk yazılı barış antlaşması olarak bu döneme damgasını vurmuştur.

  • Geç Hitit Devletleri: MÖ 1200'lerdeki "Ege Göçleri" (Deniz Kavimleri İstilası) sonucu Hitit İmparatorluğu yıkılınca, Güney ve Güneydoğu Anadolu'da kurulan küçük Hitit şehir devletleridir.

  4. Demir Çağı ve Bölgesel Krallıklar (MÖ 1. Binyıl)

  Hititlerin yıkılmasından sonra Anadolu'da uzun bir karanlık dönem yaşanmış, ardından demir madeninin gücüyle yeni ve dinamik bölgesel krallıklar kurulmuştur:

  • Frigler: Batı ve Orta Anadolu'da (Başkent Gordion / Ankara) kurulan, tarım ve hayvancılık koruyan sert kanunlarıyla, fibula (çengelli iğne) ve tapates (halı) gibi icatlarıyla tanınan krallık. (Meşhur Kral Midas dönemi).

  • Urartular: Doğu Anadolu'nun zorlu coğrafyasında (Başkent Tuşpa / Van) kurulan, taş işçiliği, madencilik ve devasa su kanalları (Şamran Kanalı) inşa etmedeki mühendislik başarılarıyla bilinen devlet.

  • Lidyalılar: Batı Anadolu'da (Başkent Sardes / Manisa) kurulan, Kral Yolu'nu canlandıran ve tarihte parayı ilk kez basarak takas usulüne son veren zengin ticaret krallığı.

  5.  Pers İstilası ve Dönemin Sonu

   Anadolu'nun bağımsız yerel kültürlerinin büyük bir dış güç tarafından kesintiye uğratılmasını inceler. MÖ 6. yüzyılın ortalarında (MÖ 546), Doğu'dan gelen Pers İmparatorluğu (Ahamenişler) Lidyalıları mağlup ederek tüm Anadolu'yu istila etmiş ve burayı "Satraplık" adı verilen valiliklerle yönetmeye başlamıştır. Bu istila, Eski Anadolu'nun yerel krallıklar dönemini kapatmıştır.